تنگی کانال نخاعی (Spinal Canal Stenosis) از جمله عوامل ایجاد درد در ستون فقرات و اندام‌ها است. تنگی مجرا با توجه به ناحیه درگیر و میزان آسیب، علایم متفاوتی ایجاد می کند. اگر این اختلال در فقرات گردن باشد ممکن است منجربه ایجاد درد ناشی از ریشه عصب یا درد  تیر کشنده در اندام فوقانی گردد و یا حتی سبب ضعف شدید اندام تحتانی و اختلال در راه رفتن شود. در ناحیه کمری این بیماری علایمی از مشکلات حسی، حرکتی و یا هر دو را ایجاد می کند. درد و یا اختلالات حسی در ناحیه ساق پاها احتمال تنگی کانال نخاعی را مطرح می کند.

عوامل ایجادکننده

برخی از عواملی که باعث تنگی کانال نخاعی می‌گردند شامل:

  • لغزش مهره (به ویژه در موارد لیزخوردگی‌های شدید)
  • آسیب‌های دیسک بین مهره‌ای
  • بیماری استئوآرتروز (آرتروز)
  • ناهنجاری‌های مادرزادی
  • هر عامل فضاگیر و توده مانندی که باعث فشار به نخاع یا ریشه‌های عصبی گردد. (مثلاً فشارهای ناشی از تومورها)
  • اختلال در وضعیت مفاصل بین مهره‌ای

مهمترین علایم تنگی کانال نخاعی کمری

این علایم شامل موارد زیر هستند:

  • افزایش درد به هنگام راه رفتن
  • درد ناحیه کمر ، باسن و اندام تحتانی
  • در بسیاری از بیماران درد ساق پاها شایع است
  • معمولاً شدت درد به هنگام صاف کردن تنه افزایش می یابد
  • کاهش میزان درد به هنگام خم کردن ستون فقرات.در این وضعیت(خم کردن تنه به طرف جلو) فشار از روی ریشه‌های اعصاب نخاعی برداشته می‌شود و به همین دلیل درد کاهش می یابد.

 

روش‌های تشخیصی

تشخیص تنگی کانال نخاعی توسط پزشکان بکمک بررسی تاریخچه بیمار و توجه به نشانه‌ها و علائمی که بیمار بیان می‌کند و همچنین با انجام معاینه بالینی امکان‌پذیر است. روش‌های غیر بالینیدیگر برای اثبات تشخیص لازم است.

  • رادیوگرافیهرچند انجام پرتونگاری ساده کمک زیادی به تنگی کانال نخاعی نمی‌کند٬ اما روش مناسب و لازم برای موارد مشکوک است. همچنین یرای رد کردن تشخیص بیماری‌ها و ضایعات دیگر کمک می‌کند.
  • سی تی اسکن یامقطع نگاری کامپیوتری کمک کمی در تشخیص تنگی کانال نخاعی دارد و برای بررسی قطر کانال نخاع و ضایعه همراه مفید است.
  • ام آرآیتصویرسازی تشدید مغناطیسی یکی از بهترین امکانات تشخیصی در تنگی کانال نخاعی است این روش می‌تواند ریشه‌های عصبی و نخاع و بافت‌های اطراف را بخوبی نشان داده و تغییرات را ثبت کند. در نمای T2 فتق دیسک نمایان می‌گردد.
  • میلوگرافیدر میلوگرافی با تزریق ماده رنگی مخصوص به فضای مغزی-نخاعی و پرتونگاری همزمان٬ می‌توان ریشه‌های عصبی و تنگی کانال نخاعی را مشخص کرد. با متداول شدن ام آرآی استفاده از این روش تقریباً منسوخ شده‌است.

آزمایش انتشار عصب بررسی توان انتشار عصبی و الکترومیوگرافی عضلات٬ در تشخیص تنگی کانال نخاعی و یافتن ریشه گرفتار شده کمک کننده‌است. در بسیاری موارد که در مورد علل ثانویه درگیری اعصاب از قبیل دیابت و کمبود ویتامینها مانند ویتامینهای گروه بی شک وجود دارد از این روش استفاده میشود.

روش‌های درمانی

رمان غیر جراحی
◾ داروهای ضد التهاب برای کاهش ورم و درد و مسکن برای رفع درد. در موارد مزمن داروهای ضد افسردگی و نرولپتیک کمک کننده است. در مواردی که پاسخ درمانی در حد مطلوب نمیباشد از روشهای تزریقی استفاده میشود.

◾ تزریق دور نخاعی کورتیزون ممکن است برای کمک به کاهش ورم تجویز شود.  در مواردی که تنگی شدید نمیباشد و فلجی وجود ندارد بسیار کمک کننده میباشد.

◾ درمان فیزیوتراپی و یا تمرینات توصیه شده  برای ثبات عضلات محوری تنه و ستون فقرات ، کمک کننده میباشد ، هم در مرحله حاد و هم در موارد مزمن و برای جلوگیری از عود بیماری.

در صورتی که درمانهای نگهدارنده  مانند فیزیوتراپی و دارو، درد را کاهش یا پایان ندهد، احتمالاً پزشک عمل جراحی را توصیه خواهد کرد.

درمان جراحی

نتایج مطالعات اخیر نشان میدهد که اعمال جراحی در تنگی کانال نخاعی، وضعیت عمومی و کیفیت زندگی بیمار را تغییر میدهد و مانع از فلجی تدریجی میشود.

روشهای مختلف جراحی وجود دارد که می تواند مورد استفاده قرار گیرند. انتخاب نوع روش جراحی بستگی به شدت بیماری  و تصمیم جراح دارد. بی ثباتی ستون فقرات ، محل درگیری و وجود بیماریهای همراه مانند اسکولیوز و سرخوردگی مهرده در تصمیم گیری جراحی دخیل است. در بسیاری از موارد سن و بیماریهای زمینه ای قلبی و ریوی نیز در تعیین نوع جراحی موثر میباشد.

در کل نتیجه جراحی در اکثر کلینیکهای دنیا در حد 70-80 درصد موفقیت دارد. این نتیجه در بیماران دیابتی از سایر بیماران کمتر میباشد.
رایج ترین جراحی در ستون فقرات کمری، لامینکتومی و برداشتن دیواره خلفی مهره می باشد. در صورتی که سرخوردگی مهره یا اسکولیوز وجود داشته باشد، فیوژن و یا جوش دادن مهره ها بهم توصیه شود.